Cờ vàng, cờ đỏ

Hồi giữa năm ngoái, khi phong trào biểu tình chống hành động côn đồ của Trung Quốc trên Biển Đông đang hồi rầm rộ - cả bên này lẫn bên kia bán cầu, tôi tình cờ được xem chương trình trò chuyện này của Phố Bolsa TV. Tôi rất tâm đắc câu nói của bác nhà văn Nguyễn Á Độc Lập: "Đừng để những lá cờ cản trở mục tiêu chính của chúng ta là phản đối Trung Quốc xâm lăng."

Qua một cái còm ở đây, tôi được biết đến trang mạng của KBC Hải Ngoại. Bước vào đó thấy có nhiều  sửng sốt. Đầu tiên là hình ảnh cờ vàng ba sọc và cờ đỏ sao vàng song hành, bên dưới là câu ĐẶT LỢI ÍCH DÂN TỘC LÊN HÀNG ĐẦU. Bên cạnh giới thiệu, trong số các cơ quan bảo trợ có: BỘ NGOẠI GIAO VIỆT NAM.

Hồi trước, trong một cuộc tranh luận cờ đỏ - cờ vàng, tôi từng nói rằng giá như mình có thể thiết kế một lá cờ, thì đó là lá cờ đỏ sao vàng ba sọc đỏ, không phải là ba phải, mà như một ước nguyện hòa hợp. Tôi không biết những người chủ trương KBC Hải Ngoại có uy tín như thế nào trong cộng đồng Việt ở bên Mỹ, và những gì họ làm có độ lan tỏa thế nào, nhưng tôi coi đây như là sự cụ thể hóa của một nỗ lực vô cùng gian khó, cả từ phía chính phủ Việt Nam lẫn những người Việt hải ngoại vốn có một quá khứ nhiều xung khắc.

TẤT CẢ người Việt trên thế giới cùng đứng bên nhau và ĐẶT LỢI ÍCH DÂN TỘC LÊN HÀNG ĐẦU là không tưởng. Nhưng với đại bộ phận người Việt thực hiện tôn chỉ đó thì dân tộc này sẽ mạnh hơn. Hình ảnh lá cờ vàng và cờ đỏ song hành trên một trang mạng không phải là lớn này thực sự mang một ý nghĩa rất lớn lao. Nếu xem mối quan hệ này từng có phía bên này - bên kia, thì hình ảnh trên chính là một sự thừa nhận lẫn nhau. Sự thừa nhận và nhìn nhận đó sẽ mang lại rất nhiều hệ quả tích cực, trước mắt cũng như lâu dài, cụ thể cũng như trừu tượng.

Chẳng hạn, chúng ta hay nói rằng để vô hiệu hóa Công hàm Phạm Văn Đồng đối với vấn đề Biển Đông, Hà Nội cần công khai thừa nhận tính hợp pháp của chính quyền Sài Gòn thời trước 1975, qua đó thừa nhận quyền sở hữu hợp pháp của chính quyền Sài Gòn đối với Hoàng Sa và Trường Sa. Nhưng, sự thừa nhận đó cũng đồng nghĩa với việc phi nghĩa hóa hành động chiến tranh của chính quyền do Hà Nội lãnh đạo trong Chiến tranh Việt Nam. Đấy chính là một thách đố lớn lao cho chính quyền hiện nay và việc đi đến quyết định mang tính đột phá này có thể dẫn tới những cú sốc lớn về mặt chính trị và xã hội, nên nó không thể được công khai trong ngày một ngày hai. Thế nên, trong một chừng mực có thể chấp nhận, với một tâm thế lạc quan và đầy kỳ vọng thường thấy vào dịp đầu năm, nhìn hình ảnh lá cờ vàng và cờ đỏ song hành ở một nơi chốn đang còn khiêm tốn kia, tôi có một niềm tin le lói rằng, dù sao thì cỗ xe Việt Nam đang lăn bánh về phía trước, phía LỢI ÍCH DÂN TỘC ĐƯỢC ĐẶT LÊN HÀNG ĐẦU.

Cập nhật:
Nhiều bác thắc mắc về mặt kỹ thuật, làm sao vẽ được lá cờ đỏ sao vàng 3 sọc đỏ; vì sọc đỏ làm sao thể hiện trên nền đỏ được? Tôi nghĩ cái này đơn giản thôi: chia lá cờ làm đôi (kiểu như cờ Mặt trận Giải phóng trước kia; nhưng giờ chia phải - trái; không phải trên - dưới; hay là ghép hai lá cờ đó lại với nhau, song hành nhau); hoặc đơn giản hơn, kẻ 3 sọc đỏ vào giữa ngôi sao.

Dân nổi can qua

  Trương nhỏ trước Cấm Thành ở Bắc Kinh, lúc chưa "thay trời hành đạo" - ẢNH: AP

Lược dịch từ AP.

Khi Lý Thạch Minh bị một kẻ giết thuê đâm thủng tim, rất ít người dân trong thị trấn Hạ Thủy Tây (tỉnh Sơn Tây - Mr. Do) ở miền bắc Trung Quốc khóc thương cho người cán bộ đảng Cộng sản này, người mà theo lời kể đã đẩy dân chúng vào địa ngục bằng hành động cướp đất, tống tiền và ức hiếp.
Ngược lại, dân chúng coi chàng thanh niên đã giết họ Lý là người hùng. Hơn 20.000 người tại vùng đất mỏ này đã đệ đơn xin tòa giảm án cho bị cáo.
"Tôi không ngạc nhiên khi nghe tin Lý Thạch Minh bị giết, bởi người dân ai cũng muốn giết hắn ta từ lâu rồi", một người dân tên là Tân Tiểu Mai nói. Bà Tân còn kể rằng chồng mình đã bị họ Lý trù dập đủ đường trong nhiều năm qua sau một cuộc cãi vả cá nhân. "Tôi cũng muốn tự mình giết tên Lý, nhưng chân yếu tay mềm không làm nổi", bà Tân nói.
Phiên tòa xử vụ án mạng này một lần nữa lại khơi gợi câu chuyện về thói lạm quyền của các cán bộ Cộng sản và nỗi phẫn uất của người dân thường Trung Quốc nhằm vào hệ thống độc đảng vốn đôi khi cho phép các quan chức cai quản địa phương mình như là thái ấp của riêng họ.
Các lãnh đạo Trung Quốc từ lâu đã nhận ra rằng tham nhũng là mối đe dọa cho sự phát triển của đất nước, nhưng một hệ thống chính trị thiếu minh bạch được thống trị bởi đảng Cộng sản cầm quyền - vốn không dung tha người bất đồng - và sự thiếu vắng một nền tư pháp độc lập đã khiến vấn đề ngày càng trở nên tồi tệ.
Trong vụ bí thư Lý, người thanh niên trẻ tuổi đã nhận tội - là chàng trai Trương Tứ Bình 19 tuổi - phải lãnh bản án tử hình sau khi đã thực hiện vụ giết người vào tháng 9.2008. Bản án đã được tuyên một cách âm thầm hồi tuần trước và đơn kháng án vừa được nộp lên tuần này.
Trương Tứ Bình được một người khác, là anh nông dân 35 tuổi Trương Hồ Bình, trả 1.000 tệ (khoảng 2,7 triệu đồng VN - Mr. Do) để giết họ Lý, người mà theo cáo buộc là đã trù dập Trương Hồ Bình từ nhiều năm nay.
Người ta cho biết Trương lớn thường bị bắt giữ và bị vu cáo kể từ sau khi anh này dẫn đầu một nhóm nông dân thưa kiện lên chính quyền tỉnh việc họ Lý cho phá 28 acre (khoảng 114.000 m2) đất của người dân mà không hỏi ý kiến hoặc đền bù vào năm 2003.
Trương nhỏ đã đột nhập vào một ngôi trường nơi họ Lý đang dự họp, thấy vị quan chức này đứng một mình, Trương nhỏ liền đâm vào ngực ông ta. Lý lảo đảo bước ra khỏi tòa nhà và trườn vào chiếc xe hơi thể thao xịn nhưng đã chết trước khi tới bệnh viện.
Vụ án ngay lập tức làm dấy lên tâm lý cảm thông với sát thủ đầu mưng mủ trẻ tuổi và sự phẫn nộ nhằm vào ông Lý.
Được biết là vụ xét xử Trương nhỏ ban đầu dự kiến diễn ra vào tháng 8, nhưng sau đó đã phải dời lại tới tháng 11 do hàng ngàn người kéo đến bên ngoài tòa án để xem quá trình tố tụng.
Gần 21.000 người trong khu vực xung quanh làng Hạ Thủy Tây đã ký tên xin giảm án cho Trương, nhưng vô hiệu.
-----------------

Cường hào ở nông thôn, tưởng chừng như là chuyện của thời phong kiến đen tối, lại là một vấn đề nhức nhối thời nay và không chỉ ở Trung Quốc.
Chàng Trương nhỏ, được tài trợ bởi chàng Trương lớn, đã thực hiện một cuộc khởi nghĩa để tiêu diệt ông cán bộ (đầy tớ của dân) họ Lý.
Người dân Hạ Thủy Tây phải dùng tới biện pháp cách mạng nguyên thủy - vũ lực - đủ hiểu sự phẫn uất của họ đã lên tới mức cùng cực, nhất là sau khi biện pháp hòa bình không phát huy tác dụng.
Kết cục, quan tham bị giết, phía nghĩa quân cũng mất một chàng Trương.
Nhưng ý nghĩa của câu chuyện không chỉ là một tên quan tham phải đền tội, mà còn là lời cảnh báo cho cái bộ máy đã dung dưỡng tên quan tham ấy.
Còn kết cục chàng Trương nhỏ bị tử hình, thì đó là cái giá của người làm cách mạng vậy.
Cuộc cách mạng nào mà chẳng đổ máu.
Tôi hình dung cảnh, trong đêm lạnh hiu hắt, tuyết đầy trời Hạ Thủy Tây dù vừa mới qua tiết bạch lộ, Trương lớn cầm tay Trương nhỏ, trao bọc tiền toàn hình cụ Mao, tổng đạo diễn của Cải Cách Ruộng Đất, đoạn nói:
- Đệ lên đường bằng an. Không chọc thủng tim họ Lý thì chớ trở về gặp anh. Dân làng muôn người chỉ biết trông cậy vào đệ.
Trương nhỏ đáp:
- Hiền huynh an tâm. Lòng đệ đã quyết, dao đệ đã mài, phen này không thấy máu đổ không về.
Đoạn Trương nhỏ hực lên một tiếng đầy quyết tâm, hai mắt rưng rưng, hết nhìn con dao lại nhìn bọc tiền. Con dao đáp lại Trương bằng sự im lặng lạnh lùng. Còn cụ Mao trên mấy tờ tệ thì cứ toe toét cười, như trêu lòng quân tử trước cuộc phong ba.
Trương nhỏ đã đi, máu kẻ thù đã đổ, nhưng thích khách trẻ tuổi cũng phải lên đoạn đầu đài.

Chợt nhớ cảnh Thái tử Đan tiễn Kinh Kha ngàn năm trước:

Gió đìu hiu sông Dịch lạnh lùng ghê
Quân tử một đi không trở về

----------------------------------
* Vụ này lâu rồi (2010). Bây giờ đưa lên xài lại, vì nó hơi giống vụ Tiên Lãng, ở khía cạnh xung đột giữa nhân dân và quan chức chính quyền địa phương liên quan tới đất đai, và ở khía cạnh sự đồng cảm của một bộ phận khá lớn dân chúng đối với người đã sử dụng vũ lực để giải quyết mối xung đột này.
* Trước vụ chàng Trương, còn có vụ này bi kịch hơn. Gác lại một bên tính chính đáng và tính hợp pháp của các "cuộc nổi dậy" này, việc có đông người ủng hộ - hoặc ở mức thấp hơn, thông cảm -  đối với hành động dùng vũ lực chống lại chính quyền phản ánh tâm lý bất bình đang gia tăng của dân chúng đối với chính quyền. Đó là một hiện tượng xã hội nghiêm trọng.

Người Mỹ chúc tết

Đây là "thiệp" chúc tết (ta) mà thành viên của Đại sứ quán Mỹ tại Hà Nội gửi qua thư điện tử cho một số người. Trong hình là một con rồng Mỹ đội trên đầu một cái hoa sen vàng, trên hoa sen vàng là một con rồng Việt ngồi chễm chệ.

Con rồng Việt quay sang bên tả.

Con rồng Mỹ quay sang bên hữu.

Các nhân sĩ trí thức Mỹ có thể suy diễn rằng "bọn quan chức ngoại giao của Mỹ" tự coi nước Mỹ là bùn (dưới sen chắc chắn là bùn còn gì nữa!); hoặc là Mỹ để cho Việt Nam đè đầu cưỡi cổ; hoặc trăm ngàn cách suy diễn khác bất lợi cho uy danh nước Mỹ.

Nhìn toàn bộ "tấm thiệp" thì thấy màu đỏ nổi bật, có vẻ như nước Mỹ đã bị nhuộm đỏ. Một điểm bất lợi nữa, nếu các nhân sĩ trí thức Mỹ tiếp tục suy diễn.

Tất nhiên là với điều kiện nước Mỹ có nhân sĩ trí thức.

Còn đây là lời chúc tết của ông Đại sứ "Alan Shearer":

Về thủ thuật đánh bẫy của phóng viên khi tác nghiệp ==> góc nhìn của một người Mỹ

Thông qua Đường dây nóng tư vấn đạo đức cho nhà báo (Ethics AdviceLine For Journalists) ở Chicago, Illinois, Mr. Do đã được kết nối với Giáo sư David Ozar ở khoa Triết, Đại học Loyola Chicago để tìm hiểu về thủ thuật gài bẫy của phóng viên khi thực hiện phóng sự điều tra được xử lý, đánh giá và nhìn nhận như thế nào trong xã hội Mỹ.

Tình huống được đặt ra là: Một phóng viên gài bẫy, đưa tiền cho cảnh sát trong một vụ "chuộc xe" để có tư liệu viết bài, phanh phui tiêu cực trong lực lượng cảnh sát. Việc làm này được xử lý, đánh giá như thế nào dưới góc độ pháp lý (ở Mỹ) và dưới góc độ đạo đức báo chí (cũng ở Mỹ nốt)?

Ý kiến của ông Ozar chỉ nên để tham khảo.
-----------
Tôi xin dịch lại. Các chỗ in đậm  là nhấn mạnh của ngài Ozar.

Về khía cạnh pháp lý, những người ở Đường dây nóng không phải là chuyên gia luật pháp, và khi một nhà báo có thắc mắc về pháp lý gọi đến đây, chúng tôi sẽ giới thiệu họ tới một tổ chức có tên gọi Úy ban Phóng viên vì Tự do Báo chí (Reporters Committee for Freedom of Press - web: www.rcfp.org). Nhưng tôi cũng đã tham khảo ý kiến của một đồng nghiệp ở Đường dây nóng, người từng là một nhà báo thâm niên, và cả anh ấy cũng như tôi đều tin rằng, luật pháp Mỹ cấm việc đưa hối lộ cho cảnh sát nên một phóng viên thực hiện hành động này là vi phạm pháp luật và có thể bị bắt và xét xử về hành động đó. Nhưng đây chỉ là niềm tin của hai công dân bình thường, không phải là ý kiến của chuyên gia pháp lý. Chúng tôi cũng tin rằng (nhưng điều này không dựa trên kinh nghiệm cá nhân hoặc kiến thức của chuyên gia) đôi khi cảnh sát muốn đặt một cái bẫy để vạch trần một quan chức tham nhũng (quan chức cảnh sát hoặc chính quyền), và, trong những trường hợp đó, do đây là một phần của một chiến dịch đã được thông qua bởi cảnh sát, việc đưa tiền cho viên cảnh sát "con mồi" kia không bị coi là phạm pháp. Vì thế, nếu nhà báo kia tham gia vào một chiến dịch kiểu như vậy của cảnh sát, thì chúng tôi cho rằng điều anh ta làm có lẽ không được coi là phạm pháp. Nhưng chúng tôi muốn nói rằng chúng tôi nghĩ là lực lượng cảnh sát hiếm khi thực hiện một kế hoạch kiểu như thế ngoại trừ khi họ có cơ sở vững chắc để tin rằng viên cảnh sát kia vốn đã tham nhũng rồi. Nếu một nhà báo gài bẫy một viên cảnh sát mà không hề biết rằng người này đã từng dính chàm hay chưa thì tôi cho rằng đó không phải là một phương cách hiệu quả để phanh phui một trường hợp tham nhũng. (tôi sẽ nói kỹ về điều này.)


Còn xét về khía cạnh đạo đức, thì có nhiều điều để nói về hành động này. Đường dây nóng chúng tôi thường sử dụng Bộ quy tắc Đạo đức của Hiệp hội Nhà báo chuyên nghiệp (Code of Ethics of the Society of Professional Journalists) để xem xét vấn đề này. Có thể tham khảo tại địa chỉ: www.spj.org/ethicscode.asp.

Theo tôi, điều mục trong Bộ quy tắc có liên quan mật thiết nhất về trường hợp này là: "Tránh sử dụng phương pháp ngầm hoặc lén lút để thu thập thông tin ngoại trừ khi các biện pháp công khai truyền thống không cho phép làm lộ thông tin hệ trọng đối với công chúng."


Có nghĩa là, theo đánh giá của tôi, sai sót đạo đức quan trọng nhất trong tình huống này là nhà báo đã sử dụng phương pháp đánh lừa để có được bài viết và hành động này phạm quy tắc đạo đức ở hai khía cạnh. Thứ nhất, không có bằng chứng rõ ràng cho thấy đấy (đánh lừa - Mr. Do) là "biện pháp cuối cùng" (có nghĩa là sau khi tất cả "các biện pháp công khai truyền thống" đã được thực hiện). Và quan trọng hơn, hầu như không có khả năng (very unlikely) người đó có thể lấy được "thông tin quan trọng cho công chúng" bằng phương pháp đánh lừa này. Tất nhiên, tham nhũng có hệ thống trong lực lượng cảnh sát hiển nhiên là một vấn đề cực kỳ quan trọng đối với lợi ích công chúng. Nhưng như đã nói ở trên, ngay cả nếu nhà báo nọ nỗ lực để chứng minh rằng tệ tham nhũng là có hệ thống trong lực lượng cảnh sát, thì tất cả những gì anh ta có thể "sô" ra ở đây là có một viên cảnh sát nhận hối lộ trong một trường hợp cụ thể. Và trong bối cảnh mà dân chúng đã biết tỏng rằng có một số cảnh sát nhận hối lộ, thì điều mà nhà báo này phanh phui ra chẳng có đóng góp quan trọng gì thêm cho lợi ích công chúng.


Thêm vào đó, ở Mỹ, bất cứ phóng viên nào tin rằng việc sử dụng thủ thuật đánh lừa - như là phương cách cuối cùng và quan trọng đối với lợi ích của công chúng - có thể mang lại thành công trong việc thu thập thông tin quan trọng, thì đều phải biết rõ rằng anh ta cần phải tham vấn ý kiến của tòa soạn trước khi thực hiện phương pháp đó. Lý do chủ yếu là tất cả các thủ pháp đánh lừa mà phóng viên thực hiện có thể tạo ra nguy cơ làm giảm lòng tin của công chúng vào báo chí, (công chúng sẽ giảm lòng tin) rằng nhà báo đang làm việc cho tổ chức đó đang thực hiện công việc "vì sự thật," có nghĩa là, tính chính trực của tờ báo bị đe dọa, chứ không chỉ đối với riêng nhà báo đó, vì thế một quyết định của tổ chức (thường là ban biên tập) cần phải được đưa ra trước khi nhà báo hành sự. Và trên thực tế thì chuyện này cũng tạo ra nguy cơ làm giảm uy tín của giới báo chí nói chung. Thêm vào đó, phần lớn chúng ta đều cần biết rằng đối với những vấn đề đạo đức nhạy cảm, tốt hơn hết là cần tìm kiếm lời khuyên để ta không bị sự tự tin (hoặc thói kiêu ngạo) của mình che mắt.

Một trong những điểm liên quan nữa trong Bộ quy tắc được đề cập ở mục "Hành động độc lập", trong đó nêu nguyên tắc "tránh đấu thầu tin tức", liên quan tới vấn đề trả tiền để tiếp cận tin tức cũng như những xung đột lợi ích nảy sinh trong vấn đề này mà một phương pháp báo chí tích cực hơn có thể tránh khỏi. Sẽ là tốt hơn rất nhiều nếu trong trường hợp trên, nhà báo tìm hiểu xem tại sao người bị tịch thu xe muốn trả tiền hối lộ (có nghĩa là thực hiện đúng chức năng của nhà báo) và qua đó có thể soi chiếu ánh sáng lên mối quan hệ đưa - nhận hối lộ, chứ không nên trở thành một phần của câu chuyện đó.

Cũng có thể tìm thấy sự liên quan về bổn phận nhà báo trong mục "Giảm thiểu thiệt hại." Trong trường hợp khoản tiền hối lộ là rất lớn, thì có lẽ phóng viên đã cố gắng làm hư một cảnh sát vốn dĩ trong sạch và trung thực, bởi vì một người bình thường rất khó cưỡng lại những cám dỗ lớn. Thế nên ở đây cũng có một sự băn khoăn rằng liệu hành động đó có làm phương hại tới những cảnh sát vốn dĩ trong sạch hay không (đó là một lý do nữa cho thấy rằng việc phóng viên không biết rõ viên cảnh sát kia trong sạch hay đã từng nhúng chàm là một yếu tố quan trọng)...