Hương trà ở Maruyama

Buổi sáng mùa xuân. 

Tuyết đã tan gần hết trên đường làng Maruyama. Tôi thức dậy, lười nhác chui ra khỏi tấm chăn ấm khi gói than hoạt tính đã nguội ngắt. Sau những ly rượu saké ấm nồng cùng món lẩu nabemono có nấm hương (shiitake) thơm phức tại nhà Akari hồi tối hôm trước, tôi đã có một đêm ngủ thật sâu tại nhà Honoho nằm giữa thung lũng heo hút ở miền Sasayama. 

Nơi đây cách thủ phủ Kobe của tỉnh Hyogo chừng một giờ xe hơi.

Cái làng Maruyama với đúng mười nóc nhà này gợi nhắc về một nước Nhật cổ xưa, khác xa cảnh náo nhiệt mà tôi vừa kinh qua ở Tokyo và Kobe. 

Nơi đây có suối, có rừng, có triền núi thẳm xanh vương vài mảnh tuyết trắng. 

Nơi đây có không khí yên bình.

Tôi dậy sớm, bởi hôm trước bà chủ Saito đã dặn sáng mai sẽ dọn phòng để chuẩn bị cho tiệc trà đạo đãi khách. Một chút luyến tiếc tấm chăn ấm, nhưng tôi vẫn vùng dậy, không cưỡng lại được sự mời gọi của thiên nhiên bên ngoài. 

Tôi ra khỏi nhà Honoho, đi dọc con đường nhỏ có lác đác vài cây anh đào trụi lá. Phải chừng một tháng nữa anh đào mới nở hoa. 

Anh đào là mỹ nữ của xứ Phù Tang. Nhưng khác với gái đẹp, anh đào cho ta một hình ảnh khẳng khiu tàn úa khi trút hết xiêm y.

Cùng vài khách vãng lai, tôi đi quanh ngôi làng hoang vắng, theo hướng dẫn của ông Sakota Naomi. 

Đó là một người đàn ông chừng bảy mươi, cao gầy và vui tính. Ông thuộc lòng lai lịch từng ngôi nhà, cũng như chủ nhân ngày trước của chúng.

“Cái này đã hơn 100 tuổi”, ông nói, vừa chỉ tay về phía ngôi nhà rêu phong không người bên mé ruộng. 

Lời kể của ông dẫn chúng tôi trở về quá khứ xa lắc của Maruyama, khi ngôi làng còn đông đúc gái trai, già trẻ. Những buổi tiệc trà đạo, giã bánh giày, lễ hội thư pháp, cắm hoa, viếng đền thấm đẫm văn hóa Nhật từng diễn ra nơi đây, suốt thời tuổi trẻ của Sakota. 

Thế rồi, khi nước Nhật trở nên cường thịnh sau giai đoạn tái thiết thời hậu chiến, cũng là lúc lớp trẻ rời làng mạc để đến chốn phồn hoa đô hội. Những người trẻ tuổi ở Maruyama đã bỏ lại sau lưng thung lũng hoang vắng này, để đến Kobe, Osaka, hay xa hơn nữa, tới Nagoya, Tokyo, Yokohama. Ngôi làng với quá khứ đầy kiêu hãnh của ông Sakota lụi tàn từ đấy.

“Bây giờ làng có mười nóc nhà, nhưng chỉ ba nóc có người ở”, ông Sakota ngậm ngùi. Ba nóc nhà đó là nhà Akari của dòng họ Sakota, nhà Honoho của dòng họ Saito và nhà Moegi của dòng họ Uchida.

Thực ra ba ngôi nhà này cũng không hẳn là nhà thực thụ, nghĩa là có dân làng ở trong đó, mà chỉ là điểm du lịch văn hóa. Ông Sakota kể rằng, sau khi con cái đi theo tiếng gọi thị thành, ông cùng một số người dân cố thủ lại làng một thời gian nhưng rốt cuộc phải chuyển tới thị xã Sasayama cách đấy gần mười phút xe hơi. Một thời gian sau, với sự tài trợ của chính phủ và các tổ chức xã hội, một chương trình khôi phục văn hóa được triển khai, và ông Sakota cùng vài cựu cư dân Maruyama vui sướng trở về đánh thức lại ngôi làng đang héo úa. Họ thuê lại ba ngôi nhà để làm dịch vụ du lịch theo chương trình thể nghiệm “Cuộc sống tại Nhật Bản”. 

Du khách khi đến đây sẽ được ở trong ngôi nhà truyền thống, trải nghiệm các sinh hoạt đời thường của người dân Nhật như trà đạo, giã bánh giày, ăn lẩu nấm, uống saké. 

Trong lời kể của ông Sakota, tôi thấy lấp lóe niềm hy vọng về một tương lai hồi sinh của ngôi làng.

***

Chúng tôi tập trung tại nhà Honoho sau chừng một tiếng đồng hồ tản bộ, đã thấy hơi ấm tỏa ra từ bình nước trên bếp lò là một hộc nhỏ giữa sàn nhà. Dăm người đàn bà lớn tuổi cùng hai cô gái trẻ vận kimono quây quần trên những tấm chiếu. Một cô gái da bánh mật lặng lẽ ngồi bên lò. Nàng chăm chút ấm nước và bộ chén để chuẩn bị cho tiệc trà. Thi thoảng nàng ngước lên nhìn mọi người. Ánh mắt xa xăm. Nàng như thuộc một thế giới khác, chứ không phải ở đây, giữa thung lũng Sasayama hoang vắng của một nước Nhật xô bồ này.

Bà Saito mời chúng tôi ngồi quanh căn phòng. Bên giữa và xung quanh tường có những bình và giỏ hoa nho nhỏ, thanh tao theo phong cách ikebana. 

Tư thế ngồi seiza (chính tọa) tưởng chừng rất khó khăn đối với một người đến từ Việt Nam, nhưng hóa ra khi ngồi đúng cách, tôi lại thấy thoải mái vô cùng. Buổi trà đạo (chado) bắt đầu khi bà chủ nhà mời khách ăn bánh ngọt, giữa lúc cô gái da bánh mật cho bột trà (matcha) vào những chiếc chén lớn (chawan) rồi châm nước. Bánh ngọt tạo nên sự tương phản với vị chát của trà, làm tăng thêm hương vị thơm ngon khi uống. Bà chủ nhà Saito xoay quanh, kính cẩn dâng trà cho từng người. Tôi nhận lấy chén trà, lóng ngóng cúi đầu cảm ơn theo nghi thức đã được hướng dẫn.

Cái sự uống trà thật công phu, tới mức người ta coi là đạo, một lối sống đã trở thành hồn cốt của con người xứ sở mặt trời mọc.

Sử sách kể rằng, thiền sư Eisai (Minh Am Vinh Tây) vào thế kỷ 12 đã mang trà xanh từ Trung Nguyên về trồng trong sân chùa, ngày ngày thưởng trà và đọc kinh sách. Hương trà thanh tao được nhà sư đưa vào sách Khiết trà dưỡng sinh ký (Kissa Yojoki) và bay khỏi phạm vi sân chùa để hòa vào đời sống dân gian.

Thế là một “con đường” ra đời. Đó là trà đạo.

Lướt qua chút lịch sử, tôi vừa hì hục dùng chổi khuấy tan bột trà, nhưng bất thành. Bà Saito bảo phải khuấy làm sao cho chén trà sủi bọt lên, nôm na là như ly cà phê capuchino vậy. Thấy tôi lóng ngóng, bà ra tay trợ giúp. Chỉ trong nháy máy, đôi tay nhuần nhuyễn của bà đã hoàn thành sứ mệnh. Chén trà sóng sánh màu xanh lục. Tôi cúi xuống tạ ơn bà, rồi khẽ nghiêng sang phải, xin phép người ngồi cạnh trước khi uống, đoạn dùng tay phải nâng chawan lên, đặt vào lòng bàn tay trái, xoay xoay để mặt trước của chén hướng sang một bên và bắt đầu thưởng thức hương vị thơm ngon của bột trà hòa tan trong nước ấm. Xong đâu đấy, lại dùng ngón tay lau phần miệng chén mà môi mình vừa chạm vào, trước khi xoay chén theo chiều kim đồng hồ để hướng mặt trước về phía chủ nhà và trả chén lại cho bà, không quên cúi đầu tạ ơn.

Trà đạo công phu từ cách trồng, chế biến và bảo quản bột trà, đến pha chế và thưởng thức. Ẩn chứa trong nghi thức uống trà đã trở thành đạo này là triết lý sống con người chan hòa với thiên nhiên mà một kẻ ngoại đạo như tôi còn lâu mới ngộ được.

***

Nàng đến từ Myanmar. Bà Saito bảo thế. 

Linh cảm của tôi không sai. Ngay thoáng nhìn đầu tiên, tôi đã thấy nàng không thuộc về nơi này, dù bộ đồ kimono nàng mặc rất hợp. Nàng rời Yangon gần mười năm về trước, phiêu bạt qua nhiều nơi, cuối cùng dừng lại ngôi làng Maruyama hẻo lánh, vừa làm việc cho tổ chức bảo tồn văn hóa, vừa thọ giáo trà đạo. Có thể thấy nàng rất hợp với nghi lễ có phần rườm rà này. Suốt buổi, nàng ngồi lặng lẽ, chăm sóc bình nước, vừa cho bột trà vào chawan và rót nước. Nàng còn phụ giúp bà Saito khuấy trà cho những vị khách lóng ngóng. Rồi nàng quỳ xuống, trịnh trọng dâng trà cho khách. 

Thỉnh thoảng nàng cười.

“Em đã pha trà được năm năm”, nàng nhẹ nhàng đáp, khi tôi tỏ ý tìm hiểu cơ duyên nào đã dẫn dắt người con gái từ xứ sở tháp vàng đến với đạo-uống-trà. Vậy phải mất bao nhiêu năm để đạt được cảnh giới cao nhất của trà đạo? Bà chủ Saito, chừng bảy mươi tuổi, nhìn tôi cười: “Tôi đã pha trà hơn năm mươi năm. Nhưng mỗi ngày vẫn khám phá nhiều điều mới mẻ. Trà đạo là con đường mà người ta đi suốt đời. Đó là đạo, không phải một nghề để ta có thể học vài năm là thành thạo”.

Tôi ồ lên trước cách giải thích giản đơn mà thâm sâu của bà. 

Trà đạo là một con đường rất dài. Đó không phải là một nhiệm vụ phải hoàn thành. Đó là lẽ sống. Thế nên, chuyện khuấy trà rồi đưa lên môi không chỉ là để uống thứ chất lỏng thơm ngon tinh khiết, mà còn uống cái tinh thần, cái triết lý cao thâm đã được người Nhật từ ngàn xưa gửi gắm vào đấy.

***

Chúng tôi rời thung lũng vào tầm trưa, sau tiệc trà đạo và cuộc giã bánh giày trước sân nhà Moegi. Ông Sakota cùng những người làm việc ở Maruyama tới tận con suối đầu làng tiễn khách. 

Những cánh tay vẫy chào như níu kéo. 

Những ánh mắt long lanh như luyến lưu.

Nhưng rồi bánh xe vẫn lăn dứt khoát. Làng Maruyama thanh bình trong chốc lát lùi vào phía sau rặng núi thẳm xanh. 

Trên sườn núi, vài vệt tuyết còn vương lại của mùa đông vừa qua tan chảy thành suối. 

Hai bên đường, những cây anh đào trụi lá háo hức đợi ngày trổ hoa. 

Suy tàn và hồi sinh song tồn.

Không biết làng Maruyama rồi đây sẽ tan chảy như vệt tuyết kia, hay sẽ hồi sinh rực rỡ như hàng anh đào này?