ASEAN và những cú "ngẫu hứng" của các thành viên

Trong cuốn sách nổi tiếng - The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order - Sự va chạm giữa các nền văn minh và tiến trình sắp xếp lại trật tự thế giới, Samuel Phillips Huntington (1927 – 2008) đã xây dựng lý thuyết chủ đạo của mình: xu hướng chính trị thế giới trong gian đoạn hiện nay và sắp tới sẽ là: các quốc gia, khu vực, các cộng đồng người có chung nền văn minh sẽ dần xích lại gần nhau; sự xung đột chủ đạo sẽ là giữa các nền văn minh - không phải giữa những khối ý thức hệ, những khu vực địa lý...

Từ sự tiên quyết đó, Huntington cho rằng những khối, liên hiệp mà các thành viên không cùng nền văn minh - như ASEAN chẳng hạn - sẽ rất khó khăn tạo được một sự kết dính chặt chẽ. Nói chung ASEAN là một sự kết hợp khiên cưỡng - khác xa một EU với bộ khung văn minh phương Tây giờ đã có đồng tiền chung, có hiệp ước chung, nghị viện chung, và sắp tới có "tổng thống" chung, nói chung là đang dần trở thành một "nhà nước liên bang".

Huntington viết: "Multicivilizational international organizations like ASEAN could face increasing difficulty in maintaining their coherence" (Những tổ chức quốc tế đa văn minh như ASEAN có thể đối mặt với khó khăn ngày một tăng trong việc duy trì sự kết dính).

Huntington cho rằng tổ chức các nước Đông Nam Á ra đời vào năm 1967 - với một nước thuộc văn minh Trung Hoa (Singapore); hai thuộc văn minh Hồi giáo (Indonesia, Malaysia), một Thiên chúa giáo (Philippines) và một Phật giáo (Thái Lan) - này có mục tiêu ban đầu là chống Cộng sản Bắc Việt và Trung Quốc, trong kỷ nguyên mà xung đột ý thức hệ là chủ đạo trong ngoại giao toàn cầu. Cùng với sự phát triển của lịch sử, ASEAN đã được mở rộng và cái tính chất đa văn mình càng được gia cố: một Việt Nam thuộc văn minh Trung Hoa, một Lào, Campuchia và Myanmar thuộc thế giới Phật giáo, một Brunei thuộc văn minh Hồi giáo.

Theo ý của Huntington thì ASEAN là một tập hợp hỗn tạp, cố gắng tìm kiếm một vài điểm chung có thể chia sẻ được để cùng đứng bên nhau trong một mối quan hệ kiểu "bè"; và hiện nay, sau hơn 40 năm tuổi đời, ASEAN vẫn đang loay hoay trong việc duy trì kết dính.

Những diễn biến mới đây nhất càng phụ họa cho lý thuyết của Huntingt0n. Nếu như các nước ASEAN đều nhấn mạnh quyết tâm hướng tới một cộng đồng kết dính, một khối cộng đồng chung kiểu EU, thậm chí đã cho ra một bản hiến chương; thì giữa họ vẫn không ngừng nảy sinh mâu thuẫn. Campuchia lên tiếng ủng hộ chủ trương không quốc tế hóa vấn đề Biển Đông - ngược lại với lập trường của Việt Nam và thuận theo lập trường Trung Quốc. Mới đây nhất, Philippines tìm mua vũ khí Trung Quốc.

Một khối ASEAN kết dính sẽ có vị thế cao hơn trong mối quan hệ với Trung Quốc và với các nước, tổ chức khác ngoài khu vực. Đó là lý thuyết. Nhưng một ASEAN kết dính cao luôn bị đe dọa bởi những bước đi "ngẫu hứng" kiểu như Campuchia hay là Philippines.

Chắc hẳn, Trung Quốc luôn lợi dụng điều đó để tác động chia rẽ. Một tòa nhà chính phủ cho Campuchia, một khu trụ sở hoành tráng cho các bộ ngành Đông Timor, một loạt giao kèo làm ăn với Philippines...; đó chính là vũ khí cơ bản của Trung Quốc để "phân hóa nội bộ ASEAN", đó là chưa kể họ có một cộng đồng Hoa kiều cực lớn ở Đông Nam Á.

-----------
Bên lề:

Người Việt Nam mình - dù theo Huntington là nằm trong bóng râm văn minh Trung Hoa - nhưng lại luôn vùng vẫy để thoát ra. Xu hướng gần đây là cố gắng tạo sự gắn kết ASEAN bằng những việc cụ thể, chẳng hạn như né việc nhấn nhá những xung khắc, tranh chấp với Philippines, Malaysia... Nỗ lực "thành lập Biển Đông Nam Á" - thay cho Biển Đông nghe hơi "sô-vanh Việt Nam" - là một ví dụ khác.
Hồi trước trò chuyện với tiến sĩ Nguyễn Nhã, tôi nghe bác ấy bảo là dạo này bác ấy tập trung nghiên cứu ẩm thực. Bác ấy nói đang đi theo hướng nghiên cứu ẩm thực Việt Nam và Đông Nam Á, tìm ra điểm chung giữa các món ăn - thịt chó mắm tôm với lại satay chẳng hạn (tui) - để từ đó kéo các nước, dân tộc Đông Nam Á xích lại gần nhau. Nói gì thì nói chứ ngồi chung một bàn nhậu là dễ trở thành anh em lắm. Nhậu xong sương sương hè nhau ra quật thằng Trung Quốc. Hehehehehe!
Hình như cái Viện nghiên cứu ẩm thực trên Phú Nhuận của bác Nhã có liên quan đến công cuộc này (?!)
Tôi không biết đánh giá các nỗ lực trên như thế nào cho phải. Không biết đâu là hướng đi hợp lý, đâu là nỗ lực khiên cưỡng.

Philippines mua vũ khí Trung Quốc - Việt Nam tẩy chay lễ trao giải Nobel hòa bình - A Sáng bị bắt, WikiLeaks vẫn không đầu hàng

1. Philippines quay sang mua vũ khí Trung Quốc. Một cú ngoặt ngoạn mục.
----------

2. Đồng cảm với anh hai Trung Quốc, Việt Nam tẩy chay lễ trao giải Nobel hòa bình.

3. A Sáng bị bắt. WikiLeaks vẫn không đầu hàng.

4. Theo ở đây thì A Sáng bị bắt vì tội "không chịu mang bao" (khác với bác Cù Vũ là do mang [2] bao [nên chi là] bị bắt).

Máu me bằng cấp

ẢNH: AFP

Ở Brazil, chú hề Francisco Oliveira (nghệ danh Tiririca), 45 tuổi, vừa đắc cử đại biểu quốc hội. Trước kia người ta đồn Tiririca mù chữ, nhưng sau khi chú trúng cử, tòa án đã làm bài kiểm tra đọc viết và đi đến kết luận: “Chú có khả năng đọc hiểu ở mức tối thiểu, dù gặp khó khăn trong việc viết”. Một người biết đọc sơ sơ và “hầu như không” biết viết thì hẳn chẳng thể có được cái bằng trung cấp lận lưng, đừng nói tới bằng đại học, dù chỉ là tại chức. Ấy vậy mà người ấy sắp làm ông nghị mới ghê!

Có hề gì, xã hội dân chủ, dân tin chú thì bỏ phiếu cho chú. Dân chẳng màng chú có bằng gì, học đến đâu, chính quy hay tại chức. Tư duy bằng cấp, phẩm hàm là “người ngoài hành tinh” ở đây.

Đó là Brazil, đất nước của bóng đá và bạo lực, nhưng cũng là một trong những nền kinh tế mới nổi đáng chú ý của thế giới, cùng với Trung Quốc và Ấn Độ. Brazil sở hữu công nghệ hạt nhân (không phải vũ khí), sản xuất máy bay dân dụng (sản xuất, không phải ráp kiểu Vinaxuki hay Thaco) bán chạy hàng đầu thế giới (trong lĩnh vực máy bay dân dụng thì Embraer chỉ đứng sau Boeing và Airbus, cạnh tranh với Bombadier ở vị trí thứ 3), và có nhiều thành tựu khác.

Na Uy, đất nước giàu và “lý tưởng” hàng đầu hành tinh, có một cái nội các rất chi là “thất học”. Xin trích bài viết của anh Nguyễn Quang Minh, một người làm trong lĩnh vực kinh tế và dầu khí đã định cư trên 30 năm ở Na Uy, làm dẫn chứng: “Chính phủ Na Uy hiện nay điều hành bởi Thủ tướng Jens Stoltenberg. Đây là nội các thứ ba của ông (nhiệm kỳ 2009-2013)… Điều thú vị thứ nhất là không có ai có bằng tiến sĩ, 1 thạc sĩ (nữ), hơn 2/3 cử nhân và 2 bộ trưởng bậc phổ thông trung học, 2 bộ trưởng chưa xong đại học, chỉ có vài chứng chỉ vắt vai... Điều thú vị thứ ba là về ông Bộ trưởng Bộ Viện trợ và Môi trường, Erik Solhiem, năm nay 55 tuổi. Ông Erik từng là Chủ tịch đảng SV năm 32 tuổi (1987). Hình ảnh ấn tượng về ông Erik là sự đơn giản chân phương. Lưng đeo ba lô, tay trái đẩy xe em bé phía trước, tay phải dắt con, trên đường về từ nhà trẻ, vừa đi vừa trả lời phỏng vấn báo chí… Điều lý thú thứ tư, Bộ trưởng Tài chính, ông Sigbjørn Johnsen, năm nay 60. Năm 1990, lúc đó 40 tuổi, ông đã là Bộ trưởng Tài chính trong nội các của bà Gro Harlem. Ông Sigbjørn chỉ có trung cấp tài chính-kế toán. Bộ trưởng Tài chính nhiệm kỳ trước là bà Kristin Halvorsen, 50 tuổi, có vài chứng chỉ về sư phạm xã hội và tội phạm học, chưa có văn bằng tốt nghiệp đại học... Bộ Giao thông hiện nay cũng do phụ nữ nắm, bà Magnhild Kleppa, 62 tuổi. Bà Magnhild trước đây là Bộ trưởng Xã hội, năm 1997, có bằng cao đẳng sư phạm, xuất thân từ cô giáo cấp II tỉnh lẻ”. (Tôi lược bớt những “điều thú vị” không liên quan tới bằng cấp, như giới tính chẳng hạn).

So với nội các của Thủ tướng Dũng ở Việt Nam, Chính phủ Na Uy giống “một đám thất học”.

***

Đó là chuyện ở những xã hội mà phẩm hàm, bằng cấp nhẹ tựa lông hồng. Họ học để biết, để mở mang tư duy, để tích tụ kiến thức, để làm được việc… không phải để lấy bằng.

Hồi trước, tôi có hỏi Giáo sư Ngô Bảo Châu: “Anh từng bày tỏ lo lắng trước cuộc suy thoái tinh thần hiếu học của người Việt Nam. Vậy đâu là nguyên nhân? Do người Việt trở nên lười đi hay do nền giáo dục không kích thích được tinh thần hiếu học?”

Giáo sư trả lời: “Người Việt xưa nay vẫn có truyền thống hiếu học. Nhưng thường là học để làm quan, chứ hình như không đặt trọng âm lên cái khát khao hiểu biết của con người. Với xã hội thay đổi nhanh chóng như những năm gần đây, người ta càng ngày càng đặt trọng âm lên câu hỏi học để làm gì. Vô tình khi đặt câu hỏi đó, cái mục đích gì đó đã quan trọng hơn việc học.”

Toán học ngắn gọn và chính xác. Nhà toán học không nói nhiều, nhưng đã chỉ đúng chóc vấn đề. Người ta - ở đây là chúng ta – học để làm quan, mà muốn làm quan thì phải có bằng cấp. Bằng trung cấp thì chớ có mơ mộng!

Cái ám ảnh bằng cấp, phẩm hàm nó cứ lồ lộ khắp nơi. Bên cạnh nhà tôi ở quê, có con bé đã tu luyện ba năm chỉ để thi đậu đại học, bất kể ngành gì, ngành điểm chuẩn càng thấp càng được ưu tiên, trong khi nó có thể học trung cấp, dạy nghề… ngay tức thì. Ba năm ôn thi đại học tốn bao nhiêu là tiền của. Đó là chuyện của một cá nhân, trong vô số cá nhân “hiếu học” ở xã hội Việt Nam.

Tại Sài Gòn, cứ mỗi dịp vào mùa thi, sĩ tử lại nô nức kéo lên, lao đầu vào các lò luyện thi nóng hầm hập. Đúng là lò! Người ta thường ngộ nhận đó là “hiếu học”. Không, đó là “hiếu danh”. Một xã hội hiếu danh. Cũng như, không có xã hội nào mà cứ đến mùa thi là báo chí nhắng cả lên, đua nhau đăng đáp án, gợi ý giải đề, tư vấn ăn gì uống gì để bổ não, giáo sư lên mặt báo bày “mẹo” làm bài thi… Rồi thì là “tỉ lệ chọi”…

Chính trong cái xã hội đó mới phát sinh ra những chủ trương kiểu như ở thành phố Đà Nẵng, rằng chính quyền từ nay sẽ không dung nạp người có bằng tại chức.

Hình thức học tại chức có thể là một sản phẩm quái thai của một xã hội háo bằng cấp, một cách thức giúp các vị “bổ túc hồ sơ” để thăng quan tiến chức. Điểm thi của các khóa học tại chức có thể thường được quyết định ở phòng VIP quán nhậu, thay vì ở phòng thi. Người ta có lý khi nói “dốt như chuyên tu, ngu như tại chức”/ hay: "Đờ mờ cái gã chuyên tu/Không có tại chức ai ngu hơn mày).

Nhưng tại chức có thể ngu. Hình thức tại chức có thể cần bị dẹp bỏ hoặc thay đổi. Đó là một chuyện.

Còn một chủ trương tuyển dụng của chính quyền thì, dù với bất kỳ lý do nào, không nên đặt trọng âm lên tiêu chí bằng cấp. Một chủ trương như thế, dù có người ca ngợi là táo bạo, quyết liệt, thì tôi vẫn thấy rằng đó là biểu hiện của một tư duy coi trọng bằng cấp, phẩm hàm tới mức bệnh hoạn. Nếu chủ trương ấy được nhân rộng, e rằng cơn sốt thi cử, bằng cấp, nạn mua bằng… càng trở nên tồi tệ hơn.

Cứ như thế này thì bao giờ mới có một ông quan nhỏ chọn cách ở nhà đọc sách, tẩm bổ não trạng để ngày mai, ngày kia kỹ năng làm việc tốt hơn thay vì mời thầy dạy học (chính quy hoặc tại chức) ra phòng VIP “100%, dzô” để có điểm tốt, đặng kiếm thêm tấm bằng bổ túc hồ sơ thăng quan tiến chức.

Interpol truy nã Assange, nhưng kiểu nào?

Kiểu cầm ống nói của Á Sang cực kỳ thách thức

Báo chí tiếng Việt đang đồng loạt đưa tin "Interpol truy nã nhà sáng lập WikiLeaks". Tìm kiếm trên mạng Google theo cú pháp, "Interpol""truy nã""Assange", tôi có được 1.120 kết quả trong vòng 0,18 giây, trong đó ở trang đầu tiên đều có các tít kiểu "Interpol phát lệnh truy nã giám đốc WikiLeaks"; "Interpol truy nã Assange toàn cầu"; "Interpol đưa Assange vào danh sách truy nã đặc biệt"... Ở trang thứ hai, thậm chí tôi còn thấy kết quả: "Interpol phát lệnh bắt sáng lập viên WikiLeaks" (báo Lao Động)...

Nói chung đọc xong mấy tờ báo này, người đọc buộc phải hiểu rằng Tổ chức Cảnh sát Quốc tế vừa phát lệnh bắt Assange.

Báo chí phương Tây không đưa tin kiểu đó. Chẳng hạn CNN đưa rất rõ. Sau khi viết rằng Interpol liệt Assange vào danh sách "most-wanted" thì họ chua thêm: "The 'Red Notice' is not an international arrest warrant. It is an advisory and request, issued to 188 member countries 'to assist the national police forces in identifying or locating those persons with a view to their arrest and extradition'" - nghĩa là cái "Thông báo đỏ" của Interpol không phải là lệnh bắt, chỉ là một cái thông báo mang tính chất tư vấn, hướng dẫn 188 thành viên của tổ chức này rằng thì là mà thấy thằng nớ thì nhớ theo dõi cho chặt nhá, rồi chuyện bắt bớ nếu được thực hiện thì phải do cảnh sát các nước mần, không phải Interpol. "Thông báo đỏ" vì thế không phải là một lệnh truy nã - theo nghĩa truy nã là "dò theo để bắt". Chuyện "Thông báo đỏ" này là Interpol mần theo đề nghị của Thụy Điển.

Tóm lại là Interpol không có thẩm quyền phát lệnh truy bắt một người nào, vì chuyện đó liên quan tới chủ quyền của các nước.

Tôi nghĩ các nhà báo mần việc ở các báo tiếng Việt khi làm tin này hoàn toàn có thể vào trang của Interpol để xem họ nói gì trong đó, chứ không chỉ đọc lướt các trang báo tiếng Anh rồi biên lại. Nếu vào trang của Interpol thì sẽ không có chuyện phán rằng tổ chức cảnh sát quốc tế truy bắt Assange.

Trích:
"INTERPOL cannot demand that any member country arrests the subject of a Red Notice. Any individual wanted for arrest should be considered innocent until proven guilty. "

Ngoài lề:
Chắc chắn Assange sẽ lên trang bìa Time với tư cách là Nhân vật của năm. Nhưng tôi không quan tâm tới điều đó bằng WikiLeaks ở góc độ là một cuộc cách mạng về tự do thông tin và tư duy đưa tin.