Ừ, thì bầu trực tiếp...

Tin cho hay ông Nguyễn Bá Thanh vừa được bầu lại vào chức Bí thư Thành ủy Đà Nẵng, một trong những thành phố to nhất Việt Nam.

Tin cũng cho hay đây là địa phương thứ hai bầu trực tiếp bí thư thành ủy/tỉnh ủy.

Cái cụm từ "bầu trực tiếp" mang sắc thái dân chủ rất phê.

Tuy nhiên, có lẽ cũng nên lưu ý là bầu cử trực tiếp ở đây là đại biểu đảng viên bầu cho lãnh đạo của mình. Không phải bầu cử kiểu Mỹ, càng không phải dân trực tiếp bầu ra tổng thống như ở Nga.

Chưa hết.

Thường thì các kiểu bầu bán này đều đi theo một kịch bản.

Trước đại hội chính thức luôn có đại hội trù bị. Trước trù bị luôn có hàng tá "cuộc họp trù tính" để chọn lãnh đạo. Thành ra, thực chất thì nhân vật sẽ đắc cử đã được quyết trước, thông qua "công tác tư tưởng" với các đảng-viên-cử-tri và với những người ôm ấp mộng tưởng.

Nhưng để cho có vẻ dân chủ, người ta giới thiệu một số ứng viên đóng vai trò lót đường xoay quanh ứng viên chính.

Đến khi đại hội diễn ra, những ứng viên lót đường sẽ tự động tuyên bố rút lui, vì lý do sức khỏe, công việc, năng lực... Để còn lại một ứng viên duy nhất.

Một mình một ngựa thì chắc chắn là thắng rồi, khỏi phải bàn cãi.

Vietnamnet viết:

"Ở khâu lấy phiếu giới thiệu ứng viên cho chức Bí thư Thành ủy, ngoài ông Nguyễn Bá Thanh, còn có 3 ứng viên khác là Phó Bí thư, Chủ tịch UBND TP Trần Văn Minh, Phó Bí thư thường trực Trần Thọ và Trưởng Ban Tổ chức Thành ủy Bùi Văn Tiếng.

Tuy nhiên, cả 3 ứng cử viên này đều cảm ơn sự tín nhiệm của đại hội và xin rút khỏi danh sách đề cử."

... chính là đã đi vào bản chất của hình thức "bầu cử trực tiếp" này.

Đến đây, câu hỏi được đặt ra là tại sao không cho nhiều ứng viên ra tranh cử và đồng thời làm "công tác tư tưởng" thật tốt để cử-tri-đảng-viên chỉ bầu cái ông/bà được cơ cấu thôi? Như vậy sẽ "có vẻ dân chủ" hơn nhiều.

Tôi nghĩ là tổ chức đảng cũng chưa tự tin lắm về chuyện này, sợ có "biến" xảy ra khi có hơn một ứng viên tranh cử. Thế nên, cứ làm theo hình thức "cảm ơn, nhưng tôi xin rút" để còn lại một ứng viên là chắc cú nhất, tránh được tình trạng phiếu bầu phân tán "ngẫu hứng", sai kịch bản.

Mới đây, nghe ông Vũ Mão nói thế này:
"Đã là dân chủ thực sự thì phải có tranh cử. Nên khuyến khích tranh cử; khuyến khích vượt qua tâm lý e ngại, khách khí; bởi nếu không có chủ trương, khi giới thiệu đồng chí A thì đồng chí B nhất định từ chối vì vẫn nghĩ mình khó thể trúng cử. Tình huống tiếp nữa là làm sao để người tham gia tranh cử không còn lo sau này mình bị đánh giá về ý thức kỷ luật, ví dụ như, Đảng chỉ giới thiệu một người mà mình còn tiếp tục ở lại, không chịu rút…".

Ông Vũ Mão đã nói đúng bản chất vấn đề. Có điều cái ý "nghĩ mình khó thể trúng cử" có lẽ cần phải bàn thêm. Theo tôi, một phần lý do khiến các ứng viên lót đường kia rút là vì họ buộc phải rút, như một nhiệm vụ Đảng giao.

Ông Nguyễn Đắc Xuân phán!

"Đây là đội kỵ binh của Nguyên Mông. Trong lịch sử từ xưa đến nay VN chưa bao giờ có một đội quân mặc giáp trụ cưỡi ngựa như thế. Đường VN hẹp, nhiều sông suối, cầu nhỏ, không có những cánh đồng cỏ lớn lấy đường đâu cho kỵ binh đi, lấy cỏ đâu cho một đoàn ngựa chiến như thế ăn?..."

Trên đây là lời ông Nguyễn Đắc Xuân trong bài phê phán bộ phim "lai Tàu" Lý Công Uẩn - Đường tới thành Thăng Long.

Bài của ông Xuân đang được rất nhiều người ca ngợi.

Ý này của ông Xuân hình như tôi đã gặp đâu đó cũng trong đợt sóng phê phán phim Lý Công Uẩn - Đường tới thành Thăng Long "giống Tàu" đang rất rầm rộ này.

Đại ý là dân Việt ta thì nhà cửa be bé thôi, áo xống thì cũng nhếch nhác thôi, đừng có sang mà giống Tàu.

Tôi không biết độ chính xác trong "phán quyết" nói trên của ông Xuân là thế nào. Nhưng tôi nhớ, trong cuốn Lá Cờ Thêu Sáu Chữ Vàng của Nguyễn Huy Tưởng, một trong những cuốn sách mà tôi đã đọc đến thuộc lòng cách đây chừng 25 năm (giờ quên khá nhiều rồi) và mới được tái bản gần đây, nhà văn tả tướng trẻ Trần Quốc Toản và 600 gã hào kiệt có rất nhiều ngựa. Hình minh họa ở bìa cũng là một đoàn ngựa và áo giáp rất hoành tráng, mà nếu như theo các nhà phê phán hiện nay thì là "lai Tàu".

Tôi không lấy truyện Lá Cờ Thêu Sáu Chữ Vàng như một cứ liệu lịch sử để chứng minh rằng xưa ta cũng có đội kỵ binh, có giáp sắt... vì đấy chỉ là một tác phẩm văn chương.

Tôi chỉ băn khoăn về hiện tượng "rộ lên" của sự chỉ trích (một cách có lựa chọn) đang diễn ra.

Tôi đang nghĩ về điều gì nằm phía sau những sự chỉ trích đó.

Tôi nghĩ tới những tâm hồn (nếu có) đang bị nỗi sợ hãi đày đọa, những tâm hồn đang trở nên hoang mang và thiếu tự tin hơn bao giờ hết.

Trích nhật ký của một người Mỹ tên Barack Hussein Obama

Đây là nhật ký cá nhân của một người Mỹ tên là Barack Hussein Obama. Mr. Do tình cờ lượm được, dịch lại mục mới nhất cho bà con đọc chơi. Hehehehe!

----------------------------

24.9.2010

Phù! Thế là xong cuộc gặp chán ngắt với mấy tay da vàng mũi tẹt. Mình đã định không tổ chức họp hành với mấy gã đó vào lúc này, nhưng ả Hillary cứ nài nỉ mãi. Lúc đầu ả còn bảo họp ở D.C, nhưng mình nghĩ, đối với bọn này, chỉ cần New York là đủ, việc gì phải D.C chứ!

Hừm, cứ nghĩ tới ả Hillary là mình lại sôi máu. Đó là ả đàn bà tham lam nhất thế gian. Thời chồng ả, cái lão Bill ấy, còn làm tổng thống, ả hoắng tận trời. Người ta thậm chí gọi ả là đồng-tổng-thống cơ đấy! Về sau, ả thách thức cả mình. May mà mình được đám trẻ ủng hộ, cuối cùng cũng vặt lông ả. Để ngừa hậu họa, mình cho ả cái ghế ngoại trưởng. Ai dè lâu lâu ả nổi hứng, làm mình phát mệt!

Hôm rồi, ả sang Hà Nội, nơi lão già McCain (grừ! grừ!) bị bắt sống ngày xưa. Không biết hứng tình thế nào ả bảo là Mỹ đặc biệt quan tâm tới Biển Đông, làm cho dân cái xứ ấy nhắng cả lên. Bọn chúng hoan hỉ, cứ như là ả sắp đem quân sang đó giúp chúng chọi bọn Tàu không bằng!

Hê, xứ đó có câu “bốn ngàn năm vẫn trẻ thơ”, quả là đúng. Bọn chúng cứ như con nít ấy. Một phút hứng tình bất chợt của ả Hillary ấy cũng đủ khiến chúng ngất ngây con gà tây (măm măm, nhắc đến gà tây mình lại thèm vãi!).

Ả lỡ nổi hứng rồi, mình phải theo thôi. Tổ chức một cuộc thượng đỉnh để cho tụi nó tưởng bở chơi. Nhưng thượng-đỉnh-bên-lề thôi nhá. Không làm ở D.C. Làm ở New York, nhân dịp mình tới đó dự cái Đại hội đồng bát nháo của cái gọi là Liên Hợp Quốc. Đối với đám da vàng mũi tẹt này, thế là báu cho chúng lắm rồi.

Với lại, mình cũng không muốn chuyện họp hành ồn ào quá mức, ảnh hưởng tới những dự tính của mình với bọn Tàu. Đằng nào, với tay Tàu xấu xa, mình ghét thì ghét thật, nhưng cũng cần nó. Trên trái đất, cứ sáu thằng người thì có một thằng Tàu, mình không muốn làm bạn với nó nhưng cũng chẳng dại gì thù hằn nó.

Mình ve vãn bọn ASEAN với lại bóng gió biển Đông biển đeo là để cho thằng Tàu thấy mình có quân bài thôi, chứ ai đời vì cái đám bé hạt tiêu ấy mà đi chọi lại tay Tàu cho mệt. Mình đưa đẩy, nhấn nhá để phục vụ cho lợi ích của mình. Ả Hillary chắc đã quán triệt rồi, chỉ có điều thi thoảng ả hứng tình không đúng nơi, không đúng lúc, thành ra mệt mình.

Lúc này, lẽ ra ưu tiên của mình là hô hào mấy vấn đề quốc nội để kiếm phiếu cho phe ta. Chỉ còn vài tuần nữa là bầu cử. Phe ta cần phải chiếm thế thượng phong ở lưỡng viện. Chứ để bọn GOP qua mặt thì, eo ơi, nửa cuối của nhiệm kỳ sẽ như ngồi trên lửa. Phòng Bầu Dục, nơi lão Bill từng mần cô ả Monica (ực, ực), sẽ là địa ngục. Còn cái đồi Capitol thì chắc hẳn trở thành vạc dầu để bọn GOP rán mình. Phực!

Hừm, cử tri Mỹ có ai quan tâm biển Đông biển đeo với lại ASEAN, Tàu Khựa đâu chứ. Thế mà ả Hillary kia lại bày ra họp hành với bọn chúng. Hay đây là kế sách của ả nhằm ly gián mình với cử tri?! Hừm, phải cảnh giác mới được. Mình đã lấy ghế ngoại trưởng để hãm dục vọng Nhà Trắng sau này của ả, nhưng cần dè chừng thêm.

Hức, nhớ lại quả thượng đỉnh khỉ gió ban nãy mà mình phát ói. Đám nhược tiểu đó thì có chút thực lực nào mà đòi hỏi này nọ. Tính mệnh bọn chúng mình nắm trong tay. Chỉ là hạ cố để an ủi bọn chúng, cũng là đe thằng Tàu cho vui. Chứ đám nhắng này có kí lô nào để mình phải e dè chứ.

Ai dà, hồi nãy, mình oải nhất (và buồn cười nhất) là vụ gặp lại lão già hom hem kia. Với lão này là phải cảnh giác tối đa. Hồi năm ngoái năm kia, mình chỉ sơ sẩy trong tích tắc mà đã bị lão, nói thế nào nhỉ, à, đúng rồi, phân hóa nội bộ. Lão vỗ vai mình rồi lên giọng bảo ban: “Ông Obama ơi, ông Obama ơi! Khó lắm đó!”. Sau lão về méc với dân lão là lão đã phân hóa nội bộ của mình thành công. Đó là lão phét, chứ làm sao phân hóa nổi.

Hừm, lão này đại diện cho một xứ sở phải nói là rất hoắng. Đánh nhau với nước Mỹ của mình đã xong mấy chục năm rồi mà bọn chúng vẫn chưa hết sướng. Hì, tức cười chết đi được. Chúng còn ảo tưởng này nọ ghê lắm, rằng thì là mà “đánh bại đế quốc to”. Hồi năm ngoái năm kia, chính lão già kia đứng ở Havana đã nói rằng xứ sở của lão với hòn đảo hình catfish kia thay nhau thức 24/24 để canh giữ cho thế giới hòa bình. Hừm, thử hỏi hai thằng đó hợp lại trói gà có nổi không mà đòi canh với chả keo!? Hoắng chết đi được!

Mình còn nghe các quan xứ ấy hễ gặp người nổi tiếng là cố tình đãi bôi, câu giờ để đám lính nháy chụp được hình đẹp, sau ép plastic đem đi lòe. Thế nên ban nãy mình đã không cho lão một cơ hội. Mình bắt tay nhoáng một cái, làm điệu bộ chỉ bảo lão, rồi đến lúc xếp hàng photo op thì mình cố tình xích ra xa cả nửa mét. Lão thấp hơn mình một cái đầu, hehe. Đứng gần lão đó ngán lắm, lỡ lão hứng lên phân hóa nội bộ mình thì chết (thêm nữa, sau này lão dùng PS crop hình rồi khoe gặp riêng thì… hic hic!)

Càng nghĩ càng mắc cười chịu không nổi. Có ai lại vừa chực chờ phân hóa người ta, lại vừa nói về tăng cường hợp tác chứ, lại còn muốn mượn oai hùm để biển Đông với chả biển đeo nữa?! (Đó là chưa kể vụ cắt cúp bài diễn văn nhậm chức của mình). Thật là khó ngửi! Dân gian xứ ấy có câu "nói dzậy mà không phải dzậy", quả đúng dzậy thật.

Hê, ban nãy mình bắt tay với cha phó tổng thống Indo, tên quái gì mà như “bô ê đi nô” ấy, khó nhớ chết đi được. Mình đùa: “Suýt chút nữa là tôi đã thành thần dân của ngài”. Chỉ thế thôi cũng khiến lão sướng chết đi được. Lão bảo: “Thần dân của tôi có thể lấy nhiều vợ đấy!” Oái, lão tưởng nói vậy sẽ khiến mình tiếc bục mạch máu mà chết. Lão không biết rằng, về cái khoản ấy ấy, mình phục vụ mỗi con mẹ Michelle đã mệt đứt hơi, còn ham hố gì nữa (thỉnh thoảng gái già Hillary kia lại còn mặc duýp ngắn cũn cỡn mới chết chứ!). Thế nhưng, để cho lão “bô ê đi nô” vui, mình đãi bôi: “Tiếc thật! Tiếc thật!” (Tiếc cái con khỉ, sống ở xứ đó, giờ không khéo thằng Barack Hussein Obama này lại đang là thành viên JI cũng nên. Phực!)

Oái! Marine One hạ độ cao rồi. Đã trông thấy tháp Washington thượng lên như một con cu (của mình, tất nhiên). Hihihi.

Phực! Lại cái tiếng ả Hillary bai bải phía sau. Lần tới mình sẽ không cho ả đi ké nữa. Ngữ đàn bà này ám người ta chết đi được, chỉ bằng thứ giọng the thé của ả thôi (không biết sao lão Bill sống nổi với ả suốt đời?!).

Hừm, tối nay mình lại thức khuya làm việc. Không có nhiều hồ sơ phải duyệt, chỉ là câu giờ để tránh trả bài mẹ đĩ Michelle đang độ hồi xuân. Yêu sách của mẹ đĩ còn hơn cả đòi hỏi tăng quân của tay tư lệnh chiến trường Afghanistan! Không biết bao nhiêu cho đủ!

Hừm, phải gọi tay Rahm mang cặp táp tới phòng Bầu Dục mới được.

Hê! Xuống rồi!

Bãi cỏ phía nam!

Trước hết đi đái phát rồi tính tiếp!

Hehe! (cái hehe sau cùng này là của tui - tức Mr. Do)

-----------------------------

Cập nhật: Cảm ơn bác Nặc danh đã góp ý cho em chỉnh sửa lại một chỗ nhầm lẫn của... ông Obama! Hehehehe!

Định hướng

Cách đây dăm sáu năm, trong một chương trình Chiếc Nón Kỳ Diệu của VTV3 do anh Long Vũ chủ xị nhân dịp Ngày báo chí cách mạng Việt Nam 21.6, có một câu đố thế này:

1. Một trong những tính chất quan trọng của báo chí cách mạng Việt Nam, 9 chữ cái?

Một khán giả trong trường quay, hình như là sinh viên Học viện Báo chí - Tuyên truyền, trả lời đúng chóc: Định Hướng.

Anh Long Vũ: Vâng, đó chính là câu trả lời đúng. Báo chí cần phải có Định hướng. Đây là một đặc tính quan trọng của báo chí cách mạng Việt Nam. Phải có định hướng! Vâng, phải có định hướng!

Tất nhiên "định hướng" rất đa nghĩa, khó mà nói một cách rốt ráo được.

Ở đây, tôi chỉ dẫn câu chuyện Chiếc Nón Kỳ Diệu để mào đầu cho một trường hợp mà tôi cho là thú vị trong làng báo gần đây.

Đó là việc đưa tin vụ sát hại lãnh đạo quận Phú Nhuận vừa qua (một lãnh đạo đảng bị giết, một quan chức khác cùng con gái bà bị thương). Về chuyện này, tôi đã bàn trong bài Nhạy cảm vào hôm trước, nhưng hôm nay thấy có chuyện cần bàn thêm, liên quan tới "chỉ đạo" và "định hướng", ở đây là định hướng dư luận.

Sau khi mệnh lệnh cấm khẩu vào ngày hôm trước được thực thi đối với báo Tuổi Trẻ, vào hôm sau thì tờ báo này đã có bài dài, gần nguyên trang 5, để bàn về vụ án mạng.

Việc báo Tuổi Trẻ đăng nguyên trang cho thấy đây là đề tài mà họ quan tâm. Việc họ đăng chậm một ngày cũng cho thấy vào hôm trước họ đã bị "bật đèn đỏ".

Vấn đề là, sau một ngày bị buộc phải cấm khẩu, thì bóng dáng chỉ đạo và định hướng càng rõ ràng hơn.

Chỉ cần xét cách đặt tít là thấy rõ.

Vào ngày 22.9, báo giấy Tuổi Trẻ (tại trang 5 như đã nói ở trên - có giật tít ra trang 1) đăng bài: Vụ Phó bí thư Quận ủy Phú Nhuận bị sát hại: GÂY ÁN DO TƯ THÙ.

Đây rõ ràng là một cái tít nhằm định hướng dư luận. Gặp cái tít này, suy nghĩ của người đọc sẽ được hướng theo khả năng đây là một vụ trả thù cá nhân, không liên quan gì tới chuyện thanh toán đối thủ chính trị, càng không phải là chuyện "dân nổi can qua". ĐỊNH HƯỚNG chính là ở chỗ đó.

Cái tít này theo tôi là "đầy chính trị", dù về mặt báo chí và đạo lý thì nó không trung thực, bởi cái ý kiến "Gây án do tư thù" chỉ mới là kết luận sơ khởi của cơ quan cảnh sát điều tra.

Về mặt chính trị, tức là xét từ góc độ chính quyền, đưa ra một thông tin như thế - một cách chủ động - để định hướng dư luận là điều cần thiết. Nhưng mà trong chuyện này, đòn định hướng được tung ra quá trễ, có lẽ do mấy vị làm công tác chỉ đạo thiếu hoạt huyết dưỡng não VIDO. Họ phải mất hơn một ngày để suy nghĩ việc báo chí nên đưa tin theo hướng nào.

Và trong lúc đang suy nghĩ, họ chỉ đạo báo chí "im lặng".

Nhạy cảm

Hôm 20.9, hai thanh niên ở TP.HCM đã đến nhà một quan chức quận Phú Nhuận để gây án.

Kết cục là bà Đặng Thu Hồng - Phó Bí thư Quận ủy kiêm Trưởng ban Dân vận quận Phú Nhuận (khách) - thiệt mạng. Bà Bùi Ngô Thị Mỹ - Trưởng phòng Tài nguyên Môi trường quận Phú Nhuận - và con gái (hai người này là chủ nhà) bị thương. Đến nay thì chưa rõ động cơ giết người là gì, nhưng có vẻ như xuất phát từ mâu thuẫn ở cơ quan, liên quan tới việc nạn nhân cho thôi việc vợ của nghi phạm.

Một vụ án mạng có thể xảy ra mọi lúc mọi nơi, và đối với bất kỳ ai. Đó là điều bình thường của xã hội.

Có điều, sự việc trở nên hết sức nhạy cảm trong bối cảnh Đại hội Đại biểu Đảng bộ TP.HCM lần thứ 9 và Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 11 sắp diễn ra.

Nếu như trong một bộ phim Hollywood, lấy bối cảnh là xã hội Mỹ, có lẽ câu chuyện sẽ được "kể" theo hướng là một vụ thanh toán đối thủ chính trị trước bầu cử.

Đấy chính là điểm mà người ta thường nói là "nhạy cảm", "dễ bị kẻ xấu lợi dụng".

Chính vì thế mà nhiều tờ báo có vẻ như đã được (bị) chỉ đạo không đăng.

Vào hôm qua, khi sự việc mới diễn ra, báo Tuổi Trẻ đã tường thuật rất đầy đủ - có cả hình ảnh - trên trang mạng của họ. Nhưng sáng nay - 21.9 - thì không thấy đăng trên báo giấy. Điều tương tự diễn ra trên một số tờ báo khác ở TP.HCM.

Một vụ việc nghiêm trọng kiểu này thường là đề tài nóng của các báo. Tuổi Trẻ cũng tỏ ra rất hứng thú trong việc khai thác câu chuyện này. Nhưng rốt cuộc họ chỉ đăng trên trang mạng (không biết giờ còn hay đã rút xuống rồi?), trên báo giấy thì không. Chứng tỏ là họ đã bị một sự cản trở nào đó, chứ không đơn thuần là sự tự quyết định dựa trên tiêu chí của báo.

Hình bóng "chỉ đạo" càng rõ rệt hơn khi các báo không thuộc TP.HCM có xu hướng đăng tin này nhiều hơn các báo ở địa phương này.

Có lẽ xuất phát từ nhận thức rằng không nên đưa những thông tin "nhạy cảm", "dễ bị xuyên tạc" trong thời điểm "nhạy cảm", nên chỉ thị cấm khẩu đã được ban ra.

Đó là một tư duy nguy hiểm, cho cả báo chí, xã hội và chính sinh mệnh của chính quyền.

Trước một sự kiện "nhạy cảm", lẽ ra chính quyền - thông qua báo chí - phải chủ động thông tin rộng rãi để tránh dư luận bất lợi. Đằng này, họ đã chọn cách im lìm, một biểu hiện của sự thiếu tự tin, hay là sợ hãi.

Thế nên tin đồn càng có đất sống. Tin đồn không có căn cứ càng sống tốt thì sinh mệnh chính quyền càng bị đe dọa.

Tôi không ủng hộ việc chỉ đạo báo chí. Nhưng nếu chưa thay đổi được điều đó và buộc phải chấp nhận nó trong thời kỳ "quá độ", thì ít ra chỉ đạo cũng cần được thực hiện bởi một tư duy chuyên nghiệp hơn.

Điều tiết các luồng thông tin cũng như điều tiết thị trường. Chính quyền phải sử dụng đúng công cụ - một cách chuyên nghiệp - để điều tiết. Chính quyền có thể sử dụng thông tin này để "trấn áp" thông tin kia, chứ không sử dụng mệnh lệnh hành chính để "đồ sát" thông tin.

Đường tới thành Thăng Long hay Đường về nô lệ?

Đã xuất hiện trên báo chí “dòng chính” và các trang mạng nhiều ý kiến chỉ trích bộ phim Đường tới thành Thăng Long. Các chỉ trích trước sau đều xoáy vào một điểm: “giống Tàu”.

“Giống Tàu” thì quả là đáng ghét!

Tôi chưa xem phim nên chưa biết mức độ “giống Tàu” của nó – như một tác phẩm trọn vẹn – ra làm sao. Nhưng qua một đoạn giới thiệu trên Youtube cũng như một số hình ảnh được công bố đến nay, quả rằng thấy nhiều thứ “giống Tàu” thật. Từ nhà cửa, trang phục cho đến ngựa ngỏm đều “giống Tàu”. Cái “bản mặt” ông vua cũng “giống Tàu”! (Đó là chưa kể, đoàn làm phim có rất nhiều “người đến từ Triều Châu”! **)

“Giống Tàu” ở đây có nghĩa là “giống phim Tàu” ấy, những bộ phim về Tam Quốc, Tần Thủy Hoàng, Lý Thế Dân… mà tôi từng được xem. Nhưng, một cách cụ thể, thì (trang phục, nhà cửa… trong phim) “giống Tàu” ở những điểm cụ thể nào (?), và quan trọng nhất: (trang phục, nhà cửa… của) “Ta” thì phải thế nào mới đúng lịch sử và “khác Tàu”?

Những bài viết, ý kiến mà tôi đọc được trong dịp này hầu hết đều không (không muốn, không dám hay không đủ khả năng?) trả lời những câu hỏi đó, kể cả ý kiến của những người được coi là chuyên gia trong các lĩnh vực liên quan tới lịch sử, văn hóa. Thế nên, những ý kiến chỉ trích, dù gay gắt nhất, vẫn kém thuyết phục, vì chúng cảm tính và (đôi khi) miệt thị (như là một hệ quả).

Nhân danh dân tộc, đất nước, thì cũng đừng nên cảm tính và miệt thị!

Về phần tôi, do chưa xem trọn vẹn bộ phim, nên thấy nó “giống Tàu” (qua một số thông tin mà mình tiếp nhận được) thì chỉ để mà ngẫm nghĩ vậy thôi, chứ chưa dám ý kiến ý cò. Nếu làm vậy thì chẳng phải là “thầy bói xem voi” sao?! Mới sờ được cái chân mà đã vội kết luận cả con voi như cái cột nhà!

Nhưng “giống Tàu” hay không, giống ở mức độ nào là một chuyện, điều băn khoăn lớn nhất của tôi ở đây là: liệu bộ phim này có được công chiếu không khi mà đã xuất hiện hàng loạt lời kêu gọi cấm công chiếu nó, từ những người được coi là trí thức ở Việt Nam? Và trên thực tế thì giới chức Việt Nam đã ra tay, bắt phải sửa phim.

Tôi thấy rất nhiều người từng phê phán nhà chức trách trong việc cấm tác phẩm này, tác phẩm nọ xuất bản, công bố - viện dẫn tự do sáng tạo, tự do nghệ thuật, tự do ngôn luận. Nhưng giờ thì chính họ lại kêu gọi nhà chức trách cấm một tác phẩm nghệ thuật - viện dẫn tính dân tộc.

Kêu gọi cấm phổ biến một tác phẩm nghệ thuật, đặc biệt là kêu gọi nhà chức trách ban lệnh cấm và thực hiện chỉnh sửa tác phẩm, có lẽ chỉ có ở người Việt Nam, đáng ngạc nhiên là có mức độ rất đậm đặc ở tầng lớp được gọi là trí thức.

Có lẽ đây là điều đáng thương nhất, xuất phát từ căn tính nô lệ (cường quyền) đã ăn sâu trong máu. Nên trong lúc vừa hô hào tự do, thì họ đồng thời sẵn sàng thò đầu vào cái cũi nhốt giam hãm tư tưởng bất cứ lúc nào.

Trong lúc nhân danh dân tộc, đất nước để hô hào chỉ trích những người làm phim Đường tới thành Thăng Long, thì vô hình trung, họ lạichấp nhận nô lệ cường quyền.

Đường tới thành Thăng Long sao giống Đường về nô lệ!

---------------------------------

Chú thích:

* Hình ông ngồi trên kia là tác giả Đường về nô lệ. Tôi mượn ý của ông cho bài viết này nên đăng hình "pi a" cho ổng như một cách "trả lễ".

** Nếu bác nào chưa đọc thì nên đọc bài thơ ni:

Phim về Lý Công Uẩn

Tới mốc nghìn năm còn chín trăm ngày

Phim chất lượng cao dễ gì đạt được

Thảo luận mãi ngỡ chừng nát nước

Chưa ai chịu ai có sáng kiến gì

-----------

Một người thăm dò "Hay cứ thuê thầy ngoại

Đạo diễn nước mình chưa đủ chắc ăn"

Người khác bàn thêm, nghi ngại, băn khoăn

"Đến thành quách, cung đình...cũng nên nhờ nước bạn"

--------------------

Người thứ ba hùng hồn hơn, lên giọng phán:

"Thế còn ngựa nghẽo không thuê thì ông biết quay gì?

Bao trận đánh hào hùng cũng sẽ vứt đi

Nếu chỉ kéo ba chú ngựa còm thuê từ đoàn xiếc

Chạy tới chạy lui thở sùi bọt mép

Y hệt trong phim Đề Thám thuở nào…"

----------------

Ba người nói xong, nhẹ nhõm thở phào

Ý kiến xem ra đã gần thống nhất

Tôi bèn tặc lưỡi: "Thôi thuê quách diễn viên Hàn Quốc

Thật ăn khách, bảnh trai, vào vai Lee Koong Wan!(**)"…

Bằng Việt

Xúi giục người khác tự sát

Bài Hiện tượng Phạm Thanh Bình của Alan Phan hay thật.

Tác giả dẫn chiếu:
"Trước hết, có thể nói Vinashin là một hiện tượng trong lịch sử kinh tế thế giới, đáng ghi vào Sách kỷ lục Guinness (Book of Records). Theo Bloomberg, tập đoàn này làm thất thoát khoảng 4,5 tỉ USD tài sản tương đương với 5% GDP của Việt Nam. So với xì-căng-đan kinh tế lớn nhất của Mỹ, Công ty Enron phá sản với tài sản tổng cộng hơn 65 tỉ USD (vốn hóa thị trường) tương đương với 0,6% GDP của Mỹ vào thời đó (2001). Ở Á châu, Tập đoàn Sime Darby của Malaysia đạt kỷ lục năm 2009 với số tiền lỗ hơn 1,8 tỉ USD, tương đương với 0,4% của GDP. So với thành tích của Vinashin, họ chỉ là đàn em".

Đoạn kết thật là thâm:
"Sau khi Enron sụp đổ, Dr. Ken Lay đã chết vì bệnh đau tim hay tự tử (?) và đem tội lỗi hay sai lầm hay ngộ nhận về mình xuống mộ sâu. Tôi thương và cầu chúc cho ông Bình một hậu vận tốt đẹp hơn. Vì dù sao, không ai có thể buộc tội ông Bình là ông biết rõ ông đã làm những việc gì sai trái?"

Không xúi giục ông Bình noi gương Ken Lay, nhưng Alan Phan ngụ ý rằng cái cơ chế đã đẻ ra ông Bình nên noi gương Ken Lay.

Trong Bộ luật hình sự nước CHXHCNVN, ở Điều 101 có quy định về tội "xúi giục người khác tự sát":

"1. Người nào xúi giục làm người khác tự sát hoặc giúp người khác tự sát, thì bị phạt tù từ sáu tháng đến ba năm.

2. Phạm tội làm nhiều người tự sát thì bị phạt tù từ hai năm đến bảy năm."

Không biết xúi giục một cơ chế, một thể chế tự sát thì tội là bao nhiêu năm. Điểm này luật không nêu.

Dặm dài Zimbabwe

Xứ sở những gã nhiều vợ

Giữa lòng phố Harare, Oliver Mutasa hỏi tôi: Cậu mấy vợ rồi? Tôi đáp: Một. Anh ta nói: Tớ mới có hai thôi. Cha anh ta có năm vợ, 15 con trai và tám con gái.

Tôi từng nghe rất nhiều câu chuyện thú vị liên quan tới tục đa thê ở Nam Phi. Chuyện thứ nhất là vụ việc bà Nompumelelo Ntuli, người vợ thứ hai của Tổng thống Jacob Zuma, bị phạt một con dê vì đã có “hành vi xấu”. Hành vi xấu ở đây là việc bà Ntuli phàn nàn về kế hoạch cưới thêm một người vợ nữa của ông Zuma. Ngài tổng thống Nam Phi đã năm lần cưới vợ, trong đó có một người đã chết và một người li dị. Hiện ông có ba bà vợ và 20 người con, chưa kể những người con ngoài hôn nhân. Ông cũng có kế hoạch cưới thêm vợ nữa. “Vụ án” bà Ntuli được báo chí Nam Phi khai thác triệt để với tờ quảng cáo được dán khắp thành phố Johannesburg.

Về chuyện vợ con của ông Zuma, tôi nhớ báo Sowetan từng viết một cách khôi hài: “Nếu chúng ta có tráo vài đứa con của ngài tổng thống thì chắc ông cũng không phát hiện ra”.

Đó là chuyện nghe được ở Nam Phi. Giờ đây, khi đến Zimbabwe, tôi được tận mắt chứng kiến cũng như trực tiếp nghe những người đàn ông nhiều vợ kể về tục đa thê, về lý do tại sao họ khoái cưới vợ.

Cậu có mấy vợ?
Câu hỏi này, ở Việt Nam, nghe rất buồn cười. Thậm chí, kiểu diễn đạt không có gì sai như “Tôi có một vợ và hai con” cũng dễ dàng gây ra những trận cười sôi nổi. Nhưng với Zimbabwe thì điều này khác hẳn.

Đang lái xe chở tôi chạy loanh quanh Harare, anh chàng Oliver Mutasa chợt hỏi: “Cậu có mấy vợ rồi?”. Tôi suýt phì cười, nhưng cũng kịp nhận ra đó là một câu hỏi bình thường ở xứ sở Zimbabwe. “Một thôi”, tôi đáp. Anh chàng tài xế người Shona nói: “Tớ mới có hai thôi, và năm đứa con”. Rồi anh kể cha mình có năm vợ, tám con gái và 15 con trai.

Cái xu hướng nhiều vợ ở Zimbabwe, theo thời gian, cũng có những biến chuyển như xu hướng sinh con ở Việt Nam. Tức là, ngày trước ông bà, cha mẹ chúng ta sinh dăm bảy con, thậm chí hơn một chục đứa con là thường. Giờ đây, các đôi vợ chồng trẻ chỉ sinh từ một đến hai con là “khóa sổ”. Ở Zimbabwe, cách đây vài chục năm, chuyện một ông lấy dăm bảy bà, thậm chí 20 bà, rất phổ biến. Ngày nay, các đấng mày râu ngoài 20 thường dừng lại ở một, hai hoặc cao lắm là ba vợ.

Tôi hỏi Mutasa: “Cậu tính lấy thêm vợ nữa không?”. Anh chàng đáp: “Chắc ngưng thôi. Hai vợ là đủ rồi. Lấy thêm nữa không có tiền nuôi”. Tôi vặn vẹo: “Thì lấy thêm một cô cũng có nghĩa là gia đình thêm một lao động chứ. Vợ chứ có phải trẻ con đâu mà nuôi!”. Anh ta giải thích: “Không hẳn vậy. Kinh tế gia đình ở đây thường dồn lên vai đàn ông. Phụ nữ làm các công việc có thu nhập rất thấp. Thế nên anh nào muốn lấy nhiều vợ thì trước tiên phải kiếm thật nhiều tiền cái đã”. Tôi chưa dừng lại: “Trước kia cha ông các cậu còn khổ hơn nhưng vẫn dăm bảy vợ đấy thôi”. Anh ta cự nự: “Trước kia khác, giờ khác. Giờ nhu cầu rất nhiều. Lấy vợ thì phải sinh con. Mà sinh một đứa là tốn đủ thứ: tiền học, áo quần, thuốc men, đâu phải như ngày trước, thời bọn tôi còn nhỏ ấy, chẳng cần học hành gì, đau ốm thì cũng không cần mua thuốc. Mỗi thời mỗi khác, nói chung bây giờ muốn lấy nhiều vợ thì anh cần phải có nhiều tiền”.

Tôi hỏi: “Ở xứ này kỷ lục về số vợ là bao nhiêu?”. Mutasa dong dài: “Nói chung là anh muốn có bao nhiêu cũng được. Pháp luật không giới hạn. Hiện người nhiều vợ nhất có tới 60 bà. Tất nhiên là không phải tất cả đều còn sống với ông ta lúc này”. Ôi, 60 bà vợ, nếu thông tin này mà chính xác thì thật là… khủng khiếp! Tôi đùa: “Chắc tớ xin nhập tịch Zimbabwe quá!”. Mutasa cười ha hả: “Nhập tịch đi. Nhưng cậu phải có nhiều tiền mới cưới nhiều vợ được”.

Nhiều vợ thì thế nào?
Một con gà rán (full chicken) cùng với khoai tây chiên mua từ tiệm Chicken Inn, hai gã trai thi nhau xé ăn một hồi thì no lặc lè. Tôi thốt lên: “Tớ no rồi”. Mutasa đáp: “Tớ cũng thế”. Tôi hỏi: “Bây giờ xử lý cái này thế nào?”. Mutasa bảo: “Để yên đấy!”.

Đang chạy ngon trớn, Mutasa phanh xe cái két, đoạn chỉ tay về phía hai cô gái mặc đồ xanh lơ đang đi bên lề đường: “Vợ tớ đấy!”. Tôi hỏi: “Cô nào?”. Mutasa đáp: “Cả hai!”. Tôi trố mắt. Hai cô gái này chắc còn rất trẻ, tôi đoán thế, vì thực sự thì rất khó đoán tuổi dân châu Phi.

Mutasa giới thiệu tôi với hai cô vợ, rồi trỏ từng cô: “Đây là Rita, đây là Irene”. Tôi chào họ, trong khi Mutasa đưa hộp gà rán và khoai tây cho hai cô. Họ ngồi ở băng ghế sau, cùng ăn và trò chuyện với nhau líu lo như chim hót. Tôi ngồi, nghệt mặt ra ngắm họ. Chẳng phải là tôi mê hai cô vợ của Mutasa, mà do lần đầu tiên gặp hai phụ nữ có chồng chung, muốn quan sát xem họ đối xử với nhau ra làm sao. “Cậu không hiểu họ nói gì đâu. Tiếng Shona đấy. Ngôn ngữ này rất đơn giản. Baba là bố. Imba là nhà. Kuda là yêu. Kuseka là cười. Cậu chỉ cần chừng bốn tháng học là có thể nói thành thạo”, Mutasa giải thích. Tôi hỏi Rita: “Anh chàng Oliver này thế nào?”. “Rất tốt. Anh ấy là một gã trai tốt”, cô nàng đáp, và Irene thêm vào: “Chúng em rất yêu anh ấy”. Rồi cả hai cùng cười. Tiếc là tôi không có dịp trò chuyện với hai người phụ nữ lấy chồng chung này lâu hơn nữa, vì Mutasa đã để họ xuống ngay cổng một nhà máy sản xuất giày của hãng Bata trước khi cùng tôi tiếp tục chu du khắp Harare.

“Hai cô ấy sống với nhau ra sao?”, tôi tò mò. “Rất tốt. Họ như hai chị em gái vậy. Rất thương yêu nhau. Hồi nãy chắc anh cũng thấy rồi đấy”, Mutasa nói một hồi. “Còn cậu đối với họ như thế nào?”. “Hai cô ấy rất yêu tớ. Tớ cũng rất yêu họ. Nói chung cuộc sống khó khăn nhưng chúng tớ rất yêu thương, hòa thuận”. “Thế cậu… phân phối chuyện ấy ra làm sao?”, tôi vẫn chưa buông tha. Mutasa cười phá lên. Tôi cũng cười theo. Chuyện chăn gối quả là không có biên giới. Đông cũng như Tây, châu Phi cũng như châu Á, nhắc đến nó là người ta lại có thể cười một cách sảng khoái.

“Tớ yêu hai nàng ngang nhau. Không phân biệt gì cả. Đêm nay tớ ngủ với Rita thì đêm mai ngủ với Irene, cứ như thế. Hai nàng cũng rất vui về điều đó”, anh chàng giải thích. “Nhưng sức khỏe cậu thế nào? Ban ngày vặn vô lăng suốt hơn 10 tiếng, không mệt sao?”, tôi lại hỏi. “Ôi, lao động giúp người ta khỏe lên cậu ạ. Chuyện ấy nó cũng giúp tôi thoải mái hơn, giải tỏa bao căng thẳng”, Mutasa nói, rồi anh cười.

Còn tôi thì ngắm anh vặn vô lăng, đoạn giơ ngón tay cái lên và nháy mắt để bày tỏ sự ngưỡng mộ. Anh chàng người Shona đáp lại bằng một cái nheo mắt.

Ôi, những chàng trai châu Phi mới khỏe làm sao!

(vẫn chưa hết)