Đưa vịnh Hạ Long trở lại...

Báo Nhân Dân hôm 17.4 có bài "Ðề nghị tiếp tục đưa Vịnh Hạ Long trở lại danh sách bầu chọn bảy kỳ quan thiên nhiên thế giới". Đây thực ra là một bản tin dài, nhưng với việc "lên tiếng" của Báo Nhân Dân, bản tin này cũng cho thấy ý chí quyết tâm của "ông nhà nước" trong việc lăng xê vịnh Hạ Long qua cuộc bình chọn của Tổ chức New Open World (NOW). Hay nói cách khác, đảng chỉ đạo "phải tiếp tục làm".

NOW là một tổ chức tư nhân và cuộc bình chọn của họ cũng không được UNESCO công nhận. Đây chính là một điểm kẹt của nhà chức trách Việt Nam. Vì UNESCO, một cơ quan của Liên Hiệp Quốc, không công nhận cuộc bình chọn của NOW, nên chính phủ Việt Nam, vốn là một thành viên của Liên Hiệp Quốc, cũng không dám nhảy vào tham gia cuộc bình chọn mà NOW tổ chức. Bởi nhảy vào có nghĩa là xem UNESCO chẳng ra gì. Thế nên chính phủ Việt Nam đành phải "đá" trái bóng sang cho một số tờ báo, tổ chức, đoàn, hội.

Những gì tiếp diễn sau đó thì mọi người đã rõ. Với sự chống lưng của "ông nhà nước", có một phong trào tạm gọi là "nhà nhà nhấp chuột, ngành ngành nhấp chuột" đã giúp đẩy ba thắng cảnh Việt Nam lên những vị trí hàng đầu thế giới, tất nhiên là chỉ trên cái bảng xếp hạng của NOW thôi. Có những tờ báo, tổ chức còn thực hiện các cuộc vận động xuyên biên giới, gặp bất kỳ người nào cũng kêu gọi "Hãy bầu cho Việt Nam"... Người nước ngoài thấy chuyện này vui vui, nên cũng nhấp chuột vài phát chơi. Người ta còn nghĩ ra những câu "tuyên ngôn" xanh rờn như: "Bầu cho Hạ Long là yêu nước"...

Và trong cái cơn hứng khởi đó, người ta quên mất việc giải thích cho người dân hiểu NOW là ai, việc bầu chọn này có ý nghĩa như thế nào... Nói chung là người ta chỉ cần có càng nhiều người vào trang web đó để nhấp chuột thôi, những cái khác không cần quan tâm. Người ta còn bảo nhau là hãy "tự hào vì thắng cảnh của Việt Nam được lên hạng". Tất nhiên là người Việt Nam, tôi rất tự hào khi nước mình có những Hạ Long, Phong Nha, Fansipan, nhưng lòng tự hào này hoàn toàn không liên quan tới việc những danh thắng này được lên hạng theo kiểu "lấy thịt đè người".

Trong lúc niềm hứng khởi đang dâng trào mãnh liệt, thì đùng một cái, chỉ sau một đêm, hai thắng cảnh Việt Nam từng nằm trong nhóm đầu là đỉnh Fansipan và động Phong Nha bị đá văng khỏi bảng bình chọn của NOW. Tiếp sau đó, Vịnh Hạ Long cũng chung số phận. Phía NOW giải thích là do có một số website ở Việt Nam ăn cắp nội dung của NOW để quảng bá. Tất nhiên, đó chỉ là lý lẽ của NOW. Sự thực là NOW thấy dân Việt quá máu ăn thua trong chuyện này nên tìm cách kiếm chác chút đỉnh. Ngay từ đầu, nhiều người đã cảnh báo về tính "phi lợi nhuận" của NOW. Và đến lúc này thì NOW đã lộ nguyên hình là một chuyên gia kinh doanh trên mạng và cái trò chơi bình chọn của họ cũng chỉ là một thủ thuật kiếm tiền mà thôi.

Ấy thế mà xem ra cơn hăng máu của dân Việt vẫn chưa hạ nhiệt. Người ta cứ nhắc đi nhắc lại điệp khúc: "Chơi mà không biết luật chơi" như tự trách mình, như tiếc nuối. Và sau khi than thân trách phận, người ta đã quyết tâm "lốp bi" để Vịnh Hạ Long vào danh sách bầu chọn trở lại. Xem ra cuộc chơi vẫn chưa kết thúc.

Bỏ qua mục đích trong việc "bình chọn bình chiếc" của NOW. Nếu NOW là một tổ chức kinh doanh thuần túy, nhưng cuộc bình chọn của họ có uy tín, có tiếng vang lớn, thì việc phát động chiến dịch "nhà nhà nhấp chuột, người người nhấp chuột" cũng tốt thôi, nếu cái cách "pi-a" này đỡ tốn kém hơn những cách khác. Bởi một khi vịnh Hạ Long, Fansipan, Phong Nha "đoạt vương miện" của NOW, chắc chắn sẽ có thêm nhiều khách du lịch, nhiều dự án đầu tư, nhiều đoàn làm phim... tới Việt Nam, góp phần "cải thiện chất lượng bữa ăn" của người Việt. Nhưng xem ra ngay cả điều này cũng rất mơ hồ. Bằng chứng là trong cuộc bầu chọn những kỳ quan nhân tạo của thế giới vào năm ngoái, 7 kỳ quan "đoạt giải" cũng chẳng gây thêm được tiếng vang nào so với trước khi có cuộc bầu chọn này. Hiệu ứng "pi-a" phải nói là không cao, hay nói cách khác "bảng phong thần" của NOW chưa tạo ra được sự khác biệt.

Vì thế, việc đặt ra câu hỏi "Tại sao chúng ta phải tham gia cuộc bầu chọn này?" theo tôi là điều cần thiết. Nếu muốn thông qua nó để quảng bá cho các danh lam thắng cảnh của Việt Nam, ta cần phải có sự cân đo đong đếm để so sánh cách làm này với những cách quảng bá khác xem cách nào rẻ mà hiệu quả hơn. Còn nếu muốn thông qua nó để "nâng level" cho các thắng cảnh này thì e phải xem lại. Không cần danh hiệu của NOW thì Hạ Long, Phong Nha, Fansipan vẫn đẹp. Việc đưa những thắng cảnh này trở thành điểm đến hấp dẫn với bạn bè quốc tế cần những hành động cụ thể và thiết thực hơn, chứ không chỉ là những cú nhấp chuột vội vã.

Phong trào "nhà nhà bầu chọn" còn làm nổi bật một sở thích đặc trưng của người Việt: thích đi thi và thích đoạt giải. Vì cái sở thích ấy mà ở xứ sở mũi tẹt da vàng này, danh hiệu hoa hậu, hoa khôi, siêu mẫu phải nói là nhiều như nấm. Vì cái sở thích ấy mà cuộc thi thố nào trên thế giới, bất kể thượng vàng hạ cám, dân Việt cũng đều có mặt và cố đoạt vài giải để mà tự hào với nhau: nào là Robocon, Olympic vật lý, Olympic toán học... Năm nào cũng thấy báo chí Việt Nam tung hô chuyện đội tuyển của mình vượt qua các đại gia về robot như Hàn Quốc, Nhật Bản... để vô địch Robocon. Người ta tung hô mà không hiểu bản chất của các cuộc thi đó là gì. Và người ta tung hô mà không biết mục đích tối cao của các cuộc thi (và cuộc sống) là gì.

Câu chuyện bầu chọn kỳ quan cũng làm tôi liên tưởng đến những cách làm giàu khác nhau. Có hai người rất ham làm giàu. Một người suốt ngày tìm cách này cách khác để kinh doanh còn người kia suốt ngày mua xổ số. Người thứ nhất mất nhiều mô hôi nước mắt còn người kia thì khỏe re. Xem ra chuyện vào mạng nhấp chuột để "thăng hạng" cho các danh lam thắng cảnh là cách làm dễ nhất, dễ hơn những chương trình hành động thiết thực để quảng bá, để bảo vệ và tôn tạo vẻ đẹp của các thắng cảnh đó, dễ như khi người ta làm giàu bằng cách mua vé số vậy.